وبلاگ
جایگاه درخت سرو بر روی قالی محرابی
تقدس درخت سرو در ایران زمین مربوط به اعتقادات مهرپرستی میترایی است که در تاریخ بیهقی آمده است که زرتشتیان کاشمر ،(طرثیت) سرو بلند مشهوری را که در کنار آتشکده ای وجود داشته مقدس میشمرند و پای آن محل نیایش میکردند. نقش سرو کهن طرثیت (کاشمر امروزی) از جمله نقوشی بود که بعد از اسلام نه تنها استفاده از آن در آثار هنری کم نگردید بلکه روز به روز با استقبال بیشتری روبرو شد و بر تنوع اشکال آن اضافه گردید.
این تفکر را در اسلام به نام درخت طوبی ،در تورات درخت حیات و در مسیحیت نیز در ایام کریسمس به صورت تزئین کاج میتوان مشاهده کرد.
در ناحیه آذربایجان نیز از قدیم قالیچههای نمازی قابل مشاهده است که در میانه محراب آن یک درخت سر وجود دارد که طرح محرابی سروی است.
جایگاه سرو کاشمر در قالی های هندی و قالیهای افشاری ناحیه سیرجان پرنگ بوده و با وضوح دیده میشود.
در باور ایرانیان نماد زمینی از درختی که مرگ بدان راه ندارد سرو است.
فرش قشقایی با نقش سنتی سرو کاشمر (طرثیث) از اصیلترین فرشهای عشایری ایران است. در ادامه تاریخچه ،معنا و ویژگیهای این نقش در بافتههای قشقایی بررسی شده است .
سرو کاشمر در فرش قشقایی نمادی از اصالت و هویت عشایری
فرش قشقایی به دلیل نقوش هندسی و نمادین خودشناخته میشود و نقش سرو کاشمر یا طرثیت یکی از پر معناترین آنهاست. این نقش نه تنها یک عنصر تزئینی بلکه نماد هویت ،ایستادگی و زندگی عشایری قشقایی محسوب میشود.
تاریخچه سرو کاشمر (طرثیث) در ایران و خراسان
سرو کاشمر ریشههای باستانی دارد و از دوران هخامنشی و اشکانی به عنوان نمادی از جاودانگی و استوار شناخته شده است. واژه طرثیت در منابع پهلوی و متون تاریخی به شکل سه پله یا سه طبقه سرو اشاره دارد و بعدها در هنر عشایری قشقایی تثبیت شده است.
ورود فرش کاشمر به فرش قشقایی
فرشهای قشقایی با الهام از طبیعت ،زندگی کوچ نشینی و نمادهای پیشا اسلامی ،نقش سرو کاشمر را در بافتههای خود تا به امروز حفظ کردن.
پیوند با طبیعت و نماد باروری
ایستادگی و هویت مستقل
ویژگیهای بصری سرو کاشمر در فرش قشقایی
سه پلهای یا سه طبقهای: برگرفته از نام قدیمی کاشمر (طرثیث)
نوک تیز و کشیده : نمادی از قامت استوار
ترکیب با سایر نمادها: بته جقه – شاه قوچ – پرنده و گلهای چهارپر
معنا شناسی سرو کاشمر در فرش قشقایی
نماد حیات: سرو = زندگی شکوفایی و استمرار
نماد ایستادگی: نشان دهنده هویت و مقاومت عشایر
پیوند با اسطوره و دین : یادگار نمادهای پیشا اسلامی
جایگاه سرو کاشمر نیز در قالیهای هندی و قالیهای افشاری ناحیه سریجان دیده میشود
طرح بته ای
طرح بته ای تجرید یافته همان درخت سرو است یعنی همان بته های سرکجی که به بته جغه شهرت یافته است، علاوه بر ایران شبه قاره هند نیز این طرح را از دیر باز از سرو طرثیث یدک کشیده است. در طرح های بته ای فرش ایران اندازه و اشکال مختلف به چشم میخورد،معروف ترین طرح های بته ای عبارت اند از: بته جغه، بته شاخ گوزن، بته تربه، بته سرابندی، بته خرقهای، بته قلم کار اصفهان، بته کردستانی یا هشت بته، بته میرشکسته، بته لچک ترنج، بته سسندج، بته افشاری و بته بازوبندی.
ترکیب سرو و بته جقه در فرش قشقایی
در فرش های قشقای اغلب شاهد ترکیب هوشمندانه ای از نقش سرو و بته جقه هستیم، این ترکیب میتواند معانی را تقویت کند.
هم افزایی طبیعت و باروری
ترکیب سرو(نماد استقامت و زندگی) با بته جغه (نماد رویش و باروری) تصویری کامل از چرخه زندگی، طبیعت سرسبز و آرزوی برکت و حاصل خیزی ارائه میدهد.
تلفیق مفاهیم معنوی
اگر بته جغه را نمادی از آتش یا نور بدانیم و سرو را نماد پایداری و جاودانگی ترکیب این دو میتواند نمایانگر نور الهی پایدار یا پیوند میان عالم مادی و معنوی باشد.
زیبایی شناسی قشقایی
ایل قشقایی در استفاده از رنگ ها و ترکیب نقوش مهارت بالای دارند، ترکیب سرو و بته جقه در فرشهای قشقای فضایی پویا، زنده وچشم نواز ایجا میکند که بازتابی از روحیه ، هنر و ذوق این قوم است
و درنهایت این نقوش بخشی از هویت فرهنگی و هنری غنی ایران زمین را شکل میدهند.
محبوبیت سرو کاشمر در سالهای اخیر در دکوراسیون مدرن و بازار فرش
نقوش مینیمال و اصیل
داستان و معنای هزاران ساله برای خریداران امروز
ارزش کلکسیونی و محدود بودن تولید
نقش سرو کاشمر (طرثیث) در فرش قشقایی ،نمادی از اصالت زیبایی ،هویت فرهنگی پیوند
،هنر ایرانی ،اسطوره شناسی باستانی و همچنین یکی از نمادهای پایدار و پرطرفدار معاصر و هویت فرهنگی عشایر ایران است.
این نقش با ترکیب مهندسی معناشناسی و رنگهای طبیعی باعث شده فرش قشقایی هم در بازارهای داخلی و هم در بازارهای خارجی محبوب باقی بماند.
فرش قشقایی یکی از فرشهای سنتی و اصیل ایرانی است که توسط ایل قشقایی بافته میشود قالیبافی در میان قشقاییها سابقه دیرینه دارد و هنر فرش قشقایی نتیجه تلاش و ذوق نسلی از بافندگان عشایریست.
در گذشته بافندگی در زندگی قشقاییها بیشتر جنبه کاربردی داشته اما امروزه فرشهای قشقایی بسیار مورد توجه بازارهای جهانی هستند.
ویژگیهای فنی و بافت
بیشتر فرشهای قشقایی با پشم بافته میشوند و در بسیاری از موارد تار و پود نیز پشمی است
گره مورد استفاده معمولاً گره نامتقارن پارسی Persian asymmetric kmot است.
در برخی فرشهای قدیمی دو رشته پود دیده میشود و حاشیهها ممکن است بافتهای شبیه به گلیم (Flatworen )داشته باشند.
لبههای فرش گاهی با رنگهای متفاوت در یک نوار در خط راه راه (barber pole)تمیز داده میشوند .
نقوش مهندسی بسیار رایج هستند. طرحها اغلب ذهنی غیر قرینه و بداهه هستند نه کاملاً قرینه یا بر اساس الگوهای سخت .
رنگهای عمیق و زنده مثل قرمز تیره لاکی و آبی تیره با رنگهای کاملاً گیاهی که بر بافت اصیلتر و طبیعیتر کمک میکند.
فرش نو بافت اصطلاحا به فرشی گفته میشود که دارای نقش قدیمی است ولی بافت جدیدی است.